NHỮNG MÓN ĂN , KỶ NIỆM TRONG KÝ ỨC: Rau cần nước xào cá ám

 Mẹ chồng tôi, tôi nhớ nhất ba món ăn bà nấu cho tôi ăn: Sườn non băm nhuyển kho thật khô với muối, bồn bồn nấu cua đồng và rau cần xào cá ám.

Món cần nước xào cá này, hồi đó mẹ chồng hay nấu cho ăn. Gọi là cá nấu ám. Nghe mẹ chồng chỉ, nấu cháo cá cho cần nước vô cũng ngon lắm. Đi Hà Nội 1 lần, hai vợ chồng thích ăn cơm bình dân đầu ngõ con đường (Hàng gì đó, quên mất rồi! mười mấy năm, hay là trí nhớ bị thuốc ngủ phá mất rồi???) vì vị chân chất giống như hồi đó mẹ chồng nấu chứ không phải vị cải biên, toàn những món nhớ của ông ấy: Chả rươi, đậu nhồi, đậu chiên chấm mắm tôm.....nhất là rau cần xào. Thèm ăn cá ám, đưa tiền nhờ người chủ mua con cá lóc và rau cần về xào giúp, tối hôm sau đi chơi về sẽ ghé tiệm ăn. Khi họ dọn dĩa rau cần xào cá lên chiếc bàn nhựa thấp lủm chủm đúng điệu quán ăn chồm hổm bình dân trên bất cứ nơi nào trên đất Việt, hai vợ chồng nhìn nhau: một dĩa đầy tú hụ, toàn cá là cá chỉ thấp thoáng vài bóng xanh của rau!!! Mới nhận ra tính lương thiện của nhà chủ: họ xào con cá lớn, ít rau cho đúng với số tiền chúng tôi đưa gởi chứ không nhiều rau ít cá để bớt được tiền chợ! Họ biết đâu rằng, chúng tôi thèm là thèm rau chứ không phải thèm cá: bên này thịt cá không thiếu chỉ thiếu những cọng rau cần dài, trắng muột ngọt và thơm chứ không xanh với vị đăng đắng như rau cần nước bên này! Ấy là nếu chúng tôi mua được cần nước vào thời điểm bấy giờ.

Bây giờ thì khác rồi bạn ạ, bây giờ, những bó rau cần nước đã có cọng dài hơn lá và trắng nhiều hơn xanh. Vị cũng thế, đã ngọt và thơm chứ không đắng như cọng cần những năm đó. Với chưa đến 5 đô la, tôi đã có thể xào được một dĩa rau cần dư cho cả hai vợ chồng ăn mà không cần phải độn thêm rau muống dai nhách vì nghịch mùa. Thêm nữa, tuy không có cá lóc nhưng may mắn tôi mua được cá monk fish filet thịt trắng nõn và không tanh, dự tính sẽ làm bún chả cá theo kiểu nhà hàng Lã Vọng nhưng vội đổi ý định khi nhìn thấy rau cần. Rau cần xào cá ám, đúng kiểu mẹ chồng tôi, sau khi bắt xuống còn nóng phải cho ngay tỏi băm vào: mùi tỏi sẽ đánh bay mùi tanh của cá nếu có!

Khiến tôi nhớ lại những trao đổi giữa tôi và một người có thể tạm gọi là bạn văn gốc Bắc sống tại nước Đức về một đoạn văn ngắn tôi viết trước đây, nói dùm tâm trạng ông nhà tôi lúc ấy:

Nhà

Một người đi du lịch đã nhiều nơi. Hôm về nhà, kẻ quen người thuộc, hàng xóm láng giềng đến chơi đông lắm. Một người bạn hỏi: "Ông đi du sơn du thủy, thế tất đã thấy nhiều cảnh đẹp, thế ông cho nơi đâu là thú hơn cả?" Người đi du lịch đáp: " Cảnh đẹp mắt tôi trông thấy đã nhiều, nhưng không đâu làm cho tôi cảm động, vui thú cho bằng lúc tôi trở lại chốn quê hương, trông thấy cái hàng rào, cái tường đất cũ kỹ của nhà cha mẹ tôi. Từ cái bụi tre ở xó vườn, cho đến con đường khúc khuỷu trong làng, cái gì cũng gợi ra cho tôi những cảm tình chứa chan, kể không sao xiết được
(trích Trần Trọng Kim: Chỗ quê hương là đẹp hơn cả, sách Quốc Văn giáo khoa thư)

Người bạn ấy sau khi đọc những dòng mở đầu trên đã viết:

"Không biết chính xác cái ông Trần Trọng Kim là ông Kim nào . Chỉ đoán mò : Khi ông ta viết lên những dòng kia , có lẽ ông ta cũng đã có tuổi một chút rồi thì phải ? Bởi từ một thời gian gần trở lại đây , dẫu không được thật là lai láng như cái tâm sự mà ông ta diễn tả , nhưng Thằng Xe thấy trong nó cũng có những cảm giác từa tựa như thế . Chẳng còn mấy thú vị đi chơi những xứ xa lạ nữa , chỉ còn thích mỗi về lang thang và ngắm nghía ở xứ Kinh mà thôi . Mặc dù cho đến giờ , để trả giá cho cái thú mỗi lần về thăm quê hương đều là :

" Trong gánh buồn này , trĩu thêm vào mấy phần vô vọng .
Trên manh hồn kia , bươm ra vài tơi tả xót xa " .

Cho nên lũ trẻ háo hức bay nhảy thấy thế thường bảo : - " Ông này lẩm cẩm rồi ! " . Chẳng biết có phải không nữa ????"

Và đây là đoạn tôi đặt vào tâm trạng của ông nhà tôi khi đặt chân lên đất Bắc, trả lời người bạn ấy:


"
Có lẽ tại bọn trẻ chúng nó chưa từng qua những cái tết nơi xứ người, khi mà thay vì quây quần cạnh Cha Mẹ thì lại phải thức sớm trong cái giá mùa đông lăn xả vào đời để kiếm sống Bác ạ! Cái gì chưa mất thì chưa thấy tiếc, chỉ biết tiếc khi mọi việc quá muộn màng!

Đâu có ai quay ngược được thời gian? Chỉ là giả tưởng!!!

Mà tôi đồ rằng, cái nhà ông đi nhiều kia cũng không già mấy! nên khi ông trở về nhìn thấy bờ rào nhà ông, khi đó chắc Cha ông còn ngồi uống trà trong gian giữa, Mẹ ông thì đang lúi húi nấu ăn sau bếp hoặc bận bịu sau vườn, đang cho lợn ăn hay tưới mấy liếp rau! Ông chỉ cần buông giỏ xuống và thưa lớn lên rằng: Thưa Thầy Mẹ con đã về đây ạ!

Còn như tôi đây, khi nhìn thấy lại cái dậu nát nhà tôi, thì Cha Mẹ tôi đã khuất bóng, anh em tôi tản lạc! Tôi không biết nếu trong tâm cảm như tôi ông Kim sẽ viết như thế nào?? Tôi thật khó mà tìm ý viết tiếp sau đoạn Nhà này mà không rơi vào mê cung!!! Nghĩ lại chắc trở về nhà rồi thì tạm ngưng cũng tốt!"

Đó là cá ám. Còn 2 món kia sau 75 vợ chồng tôi bế thằng con đầu lòng về thăm thầy mẹ. Từ Trung chạy giặc vô Long Khánh, định cư một nơi cũng khô cằn sỏi đá không kém miền đất vừa chạy thoát vào đây. Nơi đó cũng chẳng có gì ngoài nắng, gió cát và ....khoai mì..... trùng trùng điệp điệp khoai mì! Tôi nhớ, mẹ chồng tôi nấu nồi canh bồn bồn với chút cua đồng, cơm chiều chỉ có 1 món đó mà ăn bát canh ngọt bùi như bát súp măng tây!!! Chỉ 1 lần đó thôi, không có lần thứ nhì tôi được ăn canh bồn bồn trở lại! Còn món thứ ba là sườn bằm nhỏ kho muối, mẹ chồng làm lúc tôi sinh cháu A, bảo" gởi cho mẹ nó ăn cho chắc bụng" vì lúc đó là thời ngăn sông cấm chợ, thịt mua mỗi lần từng 100 grs, vải thì cấp một năm một nhân khẩu 1 thước vải Nam Định khổ hẹp 6 tấc chưa đủ để may 1 ống quần dài cho phụ nữ hoặc 1 quần xà lỏn cho nam giới!!! Không hiểu làm cách nào, mẹ chồng tôi băm nhỏ miếng sườn heo với con dao phay cùn mà ăn vào không hề lộm cộm! Bên này có lần tôi tự dưng nhớ đến mẹ chồng, cũng mua miếng sườn thật ngon, đắt tiền hơn cả thịt nạc về bỏ vào máy xay mà không thể ăn được vì những miếng sụn cứ vướng vào răng!

Kỷ niệm của tôi về mẹ chồng chỉ có bấy nhiêu. Không nhiều vì tôi không phải làm dâu nên không gần mẹ chồng nhiều. Nhưng chút đó cũng đủ để tôi còn giữ về mẹ chồng chút nhớ. Để hôm nay tôi có thể kể cho bạn nghe về món cá nấu rau cần này đây!